Διαίρεση και Περιεχόμενο των ΚΔ’ Οίκων του Ακαθίστου Ύμνου

Οι «Είκοσι τέσσερις Οίκοι του Ακάθιστου Υμνου», αρχές 16ου αι.

Θεόδωρος Ρόκας, Θεολόγος

Η Ακολουθία του Ακαθίστου Ύμνου ψάλλεται στον Όρθρο του Σαββάτου της Ε’ Εβδομάδας των Νηστειών η κατά το απόγευμα της Παρασκευής της αυτής εβδομάδας συναρμοσμένη με την ακολουθία του Μικρού Αποδείπνου, ολόκληρη κατά τις ημέρες που προαναφέρθηκαν ενώ τμηματικά κατά τις τέσσερις Παρασκευές της Μεγάλης Σαρακοστής, “εν είδει προεορτίων και μεθεόρτων” της εορτής του Ευαγγελισμού, τα οποία καταλιμπάνονται λόγω του “πένθιμου” και κατανυκτικού χαρακτήρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Αν εξεταστεί η Ακολουθία του Ακαθίστου Ύμνου κατά το περιεχόμενό της θα διαπιστωθεί πως τα επί μέρους τμήματα που την απαρτίζουν, δηλ. ο κανόνας της Θεοτόκου και οι ΚΔ’ Οίκοι των Χαιρετισμών της Θεοτόκου έχουν χαρακτήρα χαρμόσυνο και ευφρόσυνο προβάλλοντας συνεχώς το αίσθημα της χαράς με την επανάληψη της λέξης “χαίρε” και των φράσεων “χαίρε Κεχαριτωμένη” “χαίρε Νύμφη Ανύμφευτε“, υπενθυμίζοντας έτσι το χαιρετισμό του Αρχαγγέλλου που μνημονεύει ο ευαγγελιστής Λουκάς “χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου” (Λουκ. 1,28) και προβάλλουν επίσης το μοναδικό ρόλο της Θεοτόκου στο σχέδιο της Θείας Οικονομίας και της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.

Στην Ακολουθία αυτή επισυνάπτεται ο κανόνας της Θεοτόκου “Ανοίξω το στόμα μου“, ο οποίος διακρίνεται για το περιεχόμενο του, όπου εξιστορούνται τα γεγονότα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, της ενανθρωπήσεως του Υιού και Λόγου του Θεού, καθώς και άλλα δογματικά ζητήματα που αφορούν το πρόσωπο της Θεοτόκου και το κοσμοσωτήριο έργο του Κυρίου.

Ο κανόνας της Ακολουθίας του Ακαθίστου ύμνου “Ανοίξω το στόμα μου“, του οποίου πολλά τροπάρια απαντούν και στον κανόνα του Όρθρου της εορτής του Ευαγγελισμού είναι ποίημα του Ιωσήφ του υμνογράφου ενώ οι ειρμοί των ωδών, δηλ τα πρώτα τροπάρια, είναι γραμμένα από τον άγιο Ιωάννη το Δαμασκηνό.

Οι δυο αυτοί υμνογράφοι επικεντρώνονται σε τέσσερα κυρίως σημεία:

α. στις προτυπώσεις του Χριστού και της Θεοτόκου στην Παλαιά Διαθήκη,

β. στη θεότητα και την ανθρωπότητα του Ιησού Χριστού,

γ. στην προσωπικότητα και το ρόλο της Υπεραγίας Θεοτόκου στην εκπλήρωση του σχεδίου της θείας Οικονομίας και

δ. στην εν Χριστώ σωτηρία του κόσμου.

Διαβάστε τη συνέχεια

Τυπικό αγρυπνίας Ακαθίστου Ύμνου

Στις Μονές, και σε αρκετές ενορίες, πέρα από την τέλεση του Ακαθίστου Ύμνου το απόγευμα της Παρασκευής, τελείται η λεγομένη αγρυπνία του Ακαθίστου Ύμνου, δηλαδή ο Ακάθιστος Ύμνος ενταγμένος στον Όρθρο, και όχι στο Μικρό Απόδειπνο.  

Παραθέτουμε το (Μοναχικό) Τυπικό της αγρυπνίας του Ακαθίστου Ύμνου, όπως αυτή θα τελεστεί σήμερα, λαμβάνοντας δηλαδή υπόψη τον ήχο της εβδομάδος και τους εορταζόμενους Αγίους. (Στις ενορίες παραλείπονται τα μοναχικά στοιχεία της Ακολουθίας, παρεμένει όμως η ίδια σειρά στα λεγόμενα.)

Πηγή εδώ

Σάββατο 5 Ἀπριλίου 2014. 

Μνήμη τῶν ἁγίων μαρτύρων Κλαυδίου,

Διοδώρου Οὐίκτωρος, Οὐϊκτωρίνου, Παππίου, Νικηφόρου καὶ Σεαραπίωνος. 

Τῷ Σαββάτῳ τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου ψάλλομεν τὴν

ἱκετήριον ἀκολουθίαν εἰς τὸν Ἀκάθιστον Ὕμνον τῆς Ὑπεραγίας

Θεοτόκου.

Εἰς τὸ ἀπόδειπνον

Ἀναγινώσκομεν τὸ μικρὸν ἀποδεῖπνον ἐν τῷ νάρθηκι, ψάλλοντες ἐν αὐτῷ τὸν νεκρώσιμον κανόνα τοῦ βαρέως ἤχου, ἐκ τῆς Παρακλητικῆς∙ Κόσμος ὠραϊσμένος…καὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων Κλαυδίου, Διοδώρου, Οὐίκτωρος, Οὐϊκτωρίνου, Παππίου, Νικηφόρου καὶ Σεαραπίωνος∙ Τὸ δρόμον τὸν ἱερὸν τελέσαντες…ἀμφότεροι εἰς δ΄ τροπάρια. Εἰς τὸ τρισάγιον, κοντάκιον∙ Τῇ ὑπερμάχῳ… χῦμα. Ἐν τέλει δὲ οἱ οἶκοι τῆς Θεοτόκου οὐ λέγονται, ἀλλ’ εὐθὺς μετὰ τὰς εὐχὰς∙ Ἄσπιλε ἀμόλυντε… Καὶ δὸς ἡμῖν Δεσπότα…Ὑπερένδοξε ἀειπάρθενε…Ἡ ἐλπίς μου ὁ Πατήρ… καὶ∙ Τὴν πᾶσαν ἐλπίδα μου…γίνεται μικρὰ ἀπόλυσις, τὸ∙ Εὐξώμεθα…καὶ τὸ∙ Δι’ εὐχῶν...

Ἐν τῷ ὄρθρῳ

Τῇ Παρασκευῇ ἑσπέρας, περὶ ὤραν δ΄ τῆς νυκτὸς σημαίνει. Εὐλογήσαντος τοῦ ἱερέως, λέγομεν εὐθὺς τὸ∙ Δεῦτε προσκυνήσωμεν…ἐκ γ΄ καὶ τοὺς ψαλμοὺς∙ Ἐπακούσαι σου Κύριος…καὶ∙ Κύριε ἐν τῇ δυνάμει σου… Εἶτα∙ Δόξα καὶ νῦν…Τρισάγιον…Τὰ τροπάρια∙ Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου…Δόξα∙ Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ…Καὶ νῦν∙ Προστασία φοβερά…εὐθὺς ὁ ἑξάψαλμος. Μετὰ δὲ τὴν ἐκφώνησιν ψάλλομεν τὸ∙ Θεὸς Κύριος…ἀργῶς δίς, καὶ ἀργοσυντόμως δίς, εἰς ἦχον πλ.δ΄, μετὰ τῶν στίχων αὐτοῦ. Εἶθ’ οὕτω τὸ τροπάριον∙ Τὸ προσταχθὲν μυστικῶς…ἐκ γ΄, ἤτοι δὶς μὲν ἀργῶς καὶ ἅπαξ συντόμως. Εὐθὺς ἡ στιχολογία τοῦ Ψαλτηρίου ὡς ἐξῇς: ὁ ἀναγνώστης∙ Κύριε, ἐλέησον γ΄, Δόξα, καὶ νῦν…Καὶ ἀναγινώσκει τὸ ιϞ΄ κάθισμα τοῦ Ψαλτηρίου. Εἰς τὸ τέλος αὐτοῦ λέγει∙ Δόξα, καὶ νῦν. Ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα δόξα σοι, ὁ Θεός. Ἐκ γ΄. Ἡ ἐλπὶς ἡμῶν Κύριε δόξα σοι. Ὁ ἱερεύς∙ μικρὰ συναπτὴ καί∙ Ὅτι σὸν τὸ κράτος…Ὁ χορός∙ Ἀμήν, καὶ ψάλλεται, ἀργῶς, ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν χορῶν ἀμοιβαδόν κατὰ στίχον τὸ κοντάκιον∙ Τῇ Ὑπερμάχῳ…,οὖ ψαλλομένου θυμιᾷ ὁ ἱερεὺς τὸν ναὸν πάντα ὡς ἔθος. Εἶτα δὲ ἐρχόμενος ἵσταται πρὸ τῆς εἰκόνος τῆς Θεοτόκου. Καὶ συμπληρωθέντος τοῦ κοντακίου ἀναγινώσκει μεγαλοφώνως τοὺς ἓξ πρώτους στίχους τῆς Θεοτόκου∙ Ἄγγελος πρωτοστάτης…Μετὰ τὴν συμπληρῶσιν ἑκάστου ψάλλουσιν οἱ χοροὶ τὸ τέλος αὐτοῦ, ἤτοι τὸ∙ Χαῖρε νύμφη ἀνύμφευτε καὶ τὸ∙ Ἀλληλούϊα, ὁ δὲ ἱερεὺς τούτου ψαλλομένου θυμιᾷ τὴν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου, καὶ εἶτα ἀναγινώσκει τὸν ἑπόμενον οἶκον. Τοῦτο δὲ γίνεται καὶ εἰς τὰς λοιπὰς στάσεις τῶν οἴκων. Ἠμεῖς δὲ εἰς τὴν τούτων ἀνάγνωσιν ἱστάμεθα. Μετὰ γοῦν τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐξ πρώτων οἴκων, ψάλλεται αὖθις, συντόμως, τὸ κοντάκιον∙ Τῇ Ὑπερμάχῳ…δίχορον, ἀρχομένου τοῦ ἀριστεροῦ χοροῦ. Μετὰ ταύτα γίνεται ἀναγνωσις εἰς τὸν Λόγον εἰς τὸν Ἀκάθιστον Ὕμνον, μεθ’ ὃν αἴτησις τῆς β΄ στιχολογίας. Εἶτα ψάλλομεν αὖθις τὸ κοντάκιον∙ Τῇ ὑπερμάχῳ…ἀργοσύντονον, δίχορον, ἀρχομένου τοῦ δεξιοῦ χοροῦ καὶ ἐλθὼν ὁ ἱερεὺς πρὸ τῆς εἰκόνος ἀναγινώσκει τοὺς ἑτέρους ἓξ οἴκους τῆς Θεοτόκου∙ Ἤκουσαν οἱ ποιμένες… Μετὰ δὲ τούτους αὖθις τὸ κοντάκιον∙ Τῇ Ὑπερμάχῳ…σύντομον, δίχορον, ἀρχομένου τοῦ δεξιοῦ. Εἶτα ἀναγινώσκομεν τὸν λοιπὸν Λόγον τοῦ Ἀκαθίστου.

Γ´ ΣΤΑΣΗ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΩΝ

του Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Δορμπαράκη

Γ´ ΣΤΑΣΗ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΩΝ

῾Νέαν ἔδειξεν κτίσιν, ἐμφανίσας ὁ κτίστης, ἡμῖν τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ γενομένοις...ἵνα τό θαῦμα βλέποντες, ὑμνήσωμεν αὐτήν…᾽

Μέ τήν ἐμφάνισή Του ὁ Δημιουργός ἔδειξε σέ ἐμᾶς τά δημιουργήματά  Του νέα δημιουργία…ὥστε βλέποντας τό θαῦμα νά ὑμνήσουμε αὐτήν.

᾽Αφορμή νά προσεγγίσουμε καί πάλι τό πανάχραντο πρόσωπο τῆς Παναγίας μᾶς δίνει ὁ πρῶτος οἶκος τῆς Γ´ στάσης: Βλέποντας, λέει ὁ ὑμνογράφος, τό θαῦμα τῆς σαρκώσεως τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ σ᾽ αὐτήν, πού γίνεται ἔτσι μητέρα καί παραμένει παρθένος, κινούμαστε σέ ὑμνολογία πρός αὐτήν! ῾...ἵνα τό θαῦμα βλέποντες, ὑμνήσωμεν αὐτήν, βοῶντες...᾽

Νά θυμηθοῦμε, καταρχάς, ὅτι μπροστά στήν Παναγία στεκόμαστε μέ δύο τρόπους: ἤ δοξολογικά - ὑμνητικά, ὅπως στούς Χαιρετισμούς, ἤ παρακλητικά, ὅπως στίς Παρακλήσεις πρός αὐτήν. Στίς παρακλήσεις μας μάλιστα πολλές φορές δέν χρειάζονται λόγια: ἀρκεῖ ὁ πόθος τῆς καρδιᾶς μας, γιά νά προσφέρει ἐκείνη τήν παράκληση- παρηγοριά σ᾽ αὐτήν. ῾Απλῶς νά τονίσουμε ὅτι ἀνώτερος τρόπος, ἀνεβασμένο θά λέγαμε ἐπίπεδο, εἶναι ἡ δοξολογική στάση, γιατί φανερώνει τήν παρηγορημένη, τήν ῾παρακεκλημένη᾽ καρδιά τοῦ ἀνθρώπου, τήν ἀρχοντιά τῆς ἀγάπης μας πρός Αὐτήν. Ὅπως συνήθιζε παρεμφερῶς νά λέει καί ὁ Γέρων Τύχων, ὁ πνευματικός τοῦ Γέροντος Παϊσίου μέ τά σπασμένα ἑλληνικά του: ῾τό Κύριε ἐλέησον, 100 δραχμές, τό Δόξα τῷ Θεῷ, χίλιες δραχμές᾽ !

"Η σύμμαχος.."

Του Μητροπολίτου Καστορίας Σεραφείμ

Μακαρίζοντας ο ιερότατος Φώτιος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου, σε ένα από τα τροπάρια του κανόνος του θεοτοκαρίου, στον ήχο γ’ γράφει τα εξής :
“Σύμμαχος ημίν και προστάτις φάνηθι Δέσποινα, θραύουσα πολέμους πονηρούς, των νοητών εχθρών και φυλάττουσα ατρώτους και σκέπουσα, ημάς εκ πάσης βλάβης και κακώσεως”.
Σύμμαχος η Παναγία και προστάτης στον πόλεμο τον οποίο διεξάγουμε καθημερινά "προς τα αρχάς, προς τας εξουσίας, προς τους κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνος τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας εν τοις επουρανίοις", κατά την έκφραση του Αποστόλου Παύλου στην προς Εφεσίους επιστολή του.

Σύμμαχος στον αγώνα μας για την ελευθερία από τα δεσμά της αμαρτίας, προκειμένου να πετύχουμε την κάθαρση και να φτάσουμε στο φωτισμό και τη θέωση. 

Σύμμαχος κατά την έξοδο της ψυχής από το σώμα και την άνοδο προς την ατελεύτητη μακαριότητα.
Σύμμαχος θραύουσα πολέμους πονηρούς των νοητών εχθρών.
Σύμμαχος και προστασία όταν θα βρεθούμε μπροστά στο φοβερό βήμα του δικαιοκρίτου Κυρίου. Γι’ αυτό και ψάλλουμε "μη μου ελέγξει τας πράξεις ενώπιον των αγγέλων, παρακαλώ σε Παρθένε βοήθησόν μοι εν τάχει".
Σύμμαχος, ακόμη, και σ’ αυτή τη ζωή, στις καθημερινές δυσκολίες, στα προβλήματα και τις αντιξοότητες, στα κύματα τα οποία υψώνονται πελώρια και είναι έτοιμα να μας καταποντίσουν μέσα στη ζοφώδη θάλασσα της παρούσης ζωής.
Σ’ αυτές τις στιγμές η Παναγία «ρύει τους προστρέχοντας» στη σκέπη της και τη βοήθειά της «αποφυμούσα» κατά την έκφραση του θεοφόρου πατρός γλώσσας δολίων ανδρών και παρέχει τη σωτηρία στην ασφάλεια.

Διαβάστε τη συνέχεια

Από τον Ακάθιστο Ύμνο

Του Πρωτοπρεσβυτέρου π. Γεωργίου Δορμπαράκη

῾῎Ηκουσαν οἱ ποιμένες τῶν ἀγγέλων ὑμνούντων τήν ἔνσαρκον Χριστοῦ παρουσίαν· καί δραμόντες ὡς πρός ποιμένα θεωροῦσιν τοῦτον ὡς ἁμνόν ἄμωμον, ἐν τῇ σαρκί Μαρίας βοσκηθέντα.᾽

(Οἱ ποιμένες τῆς Βηθλεέμ ἄκουσαν τούς ἀγγέλους νά ὑμνολογοῦν τήν ἔνσαρκη παρουσία τοῦ Χριστοῦ. Κι ἀφοῦ ἔτρεξαν γιά νά δοῦν ποιμένα βλέπουν αὐτόν σάν ἁγνό ἀρνάκι πού βοσκήθηκε στήν σάρκα τῆς Μαρίας).

῎Αν ἡ πρώτη στάση τῶν Χαιρετισμῶν ἔχει ὡς περιεχόμενο τόν Εὐαγγελισμό τῆς Θεοτόκου, ἡ δεύτερη ἔχει τήν Γέννηση τοῦ Κυρίου μας ᾽Ιησοῦ Χριστοῦ καί τά γεγονότα πού συνδέονται μέ αὐτήν: τήν ἔλευση στήν φάτνη τῶν ποιμένων τῆς Βηθλεέμ, τήν προσκύνηση τῶν Μάγων, τήν φυγή στήν Αἴγυπτο.  ῾Η κλήση μάλιστα τῶν ποιμένων ἀπό τόν Κύριο προκειμένου αὐτοί νά γίνουν οἱ πρῶτοι θεατές καί προσκυνητές τῆς ἐνανθρώπησής Του εἶναι ἐκεῖνο πού προκαλεῖ τόν θαυμασμό τοῦ ἁγίου ὑμνογράφου, ὁ ὁποῖος μετατιθέμενος στήν θέση τῶν ἁπλῶν αὐτῶν ἀνθρώπων ἀποπειρᾶται νά μᾶς κάνει μετόχους τῶν προφανῶς δοξολογικῶν συναισθημάτων τους μπροστά στό ὑπερφυσικό θέαμα: νά βλέπουν τόν Θεό ὡς μικρό παιδάκι μέσα στήν ἀγκαλιά τῆς Μητέρας Του, ὅπως ἕνα μικρό ἀρνάκι δίπλα στήν ἀμνάδα μάνα του.

Διαβάστε τη συνέχεια